HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

 

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ
Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży
Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

NA SKRÓTY

O PORTALU

Sztajgerka górnicza w rękach topornika strażackiego

15 sierpnia 2021

Scenka[1] po XIX wiecznym pożarze: - Rety Panie Naczelniku, a gdybyśmy tak nasze topory zamienili na kilofy, to czy nadal bylibyśmy strażakami czy górnikami? Patrz Pan jak tu czarno od tego dymu i ile tu gruzu pozostało jeszcze do uprzątnięcia, a pożar przecież zwykłej stodółki i niewielki.

- Bałwan jesteś, a nie żaden topornik. Włazisz w górę i po drabinie, a nie schodzisz pod ziemię. Poświeć no żywiej, a i zważaj co byś nie spadł z całym tym ekwipunkiem!

- Eeeee, lina mnie asekuruje. Ja żem jak urodzony alpinista!

- Widzisz co?!

- Nic nie widzę. Sztajgerka mi zgasła.

- No to teraz poświecisz sobie oczami!

 

Światło

Sztajgerka (z niemieckiego steiger [2] - steigerlaterne[3]) – to rodzaj starej, podręcznej lampy górniczej z uchwytem i ze światłem od świecy. Typologia nazwy obiektu wywodzi się ze słownika górniczego, niemniej jednak należy pamiętać, że nazwa ta nie odnosi się do oficjalnego języka w ramach definicji tego przedmiotu, jego modelu, typu czy okresu wytworzenia i użytkowania. Jest to rodzaj synonimu i neologizmu (zob. przypisy do ww. artykułu). Oznacza to, że w różnych miejscach – regionach geograficznych ziem dzisiejszej Polski i świata przedmioty te mogły funkcjonować pod tą lub inną nazwą, o której głównie decydowali producenci w swoich katalogach firmowych w myśl zasady – reklama dźwignią handlu.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

 

Obudowa lampy na przełomie XIX i XX wieku wykonana była z metalu i szkła jako dodatkowej osłony, której front był jednocześnie otwierany i zamykany tak by móc włożyć i wyjąć świecę, która dawała światło. W XVIII wieku lampy tego typu mogły posiadać jeszcze zewnętrzną obudowę zbudowaną w całości z drewna. Dzisiaj zarówno te drewniane jak i metalowe od dawna nie są już używane. Możemy je zobaczyć w różnych muzeach w tym typu skansenowskiego.

 

Na przełomie dwóch minionych wieków sztajgerki oraz inne podobne do nich lampy i latarki znajdowały się na wyposażeniu górników, kolejarzy, wielu zakładów przemysłowych, ale również toporników z plutonów dachowych straży ogniowych Cesarstwa Niemieckiego, monarchii Austro-Węgier i tych straży, które znajdowały się pod zaborem pruskim i austriackim. W dawnej prasie pożarniczej (galicyjskiej) występowały pod nazwą - latarki szteigierskie i były opisywane jako tzw. dodatkowe przybory pożarnicze - oświetleniowe.

 

W XIX wiecznym Lwowie , przy ulicy Krakowskiej 10 działała firma Aleksandra[4] Piotrowskiego, która pod nazwą „Skład Sikawek i Narzędzi Pożarnych A. Piotrowski, reklamowała się w prasie w przedmiotowym zakresie:

 

- Do nabycia, loco Lwów: Gurty szteigierskie i sikawkowe z najlepszej taśmy, podług modelu straży lwowskiej. Toporki szteigierskie stalowe ze szpicami. Latarki szteigierskie.[5]

 

Sztajgerki dla straży galicyjskich ze szlifowanymi szybkami i świeczką produkowała także Unia Strażacka ze Lwowa. W 1929 roku wg jej cennika lampy te kosztowały 5 zł. za sztukę. Niemieccy i austriaccy producenci wspomnianych lamp proponowali zakupić sztajgerki wraz z pudełkiem zapałek.

 

Strażacy oddziałów dachowych i ratunkowych zaopatrzeni w tzw. latarki szteigierskie powinni je mieć w nocy wraz z pudełkiem zapałek zawsze przy łóżku i pod ręką”.[6]

 

W zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa jest wiele lamp, które niegdyś znajdowały się na użytkach głównie przemysłowych – zakładowych straży pożarnych. W kolekcji tej zachowała się również ta na świeczkę, którą potocznie tak jak dawniej możemy nazwać sztajgerską. Warto o tym pamiętać, gdyż nasz język się zmienia powodując zamieranie wyrazów, zwrotów, określeń i znaczeń. Dzieje się tak w sposób naturalny. Zatem szukajmy naszej sztajgerki i innych nazw ucząc się o starej ludowszyźnie – kulturze ludowej.

 

 

[1] Dawniej scenka lub obrazek z życia – w rozumieniu humoreski, opowiadania, rysunku, grafiki itp. Scenki lub obrazki mogły posiadać formę opisową lub graficzną.

[2] Z pol. sztygar w górnictwie jako stanowisko kierownicze nadzorujące, dawniej jako nadzorca kopalniany. W odniesieniu do sztajgerki – przedmiot istotny, ważny w całym ekwipunku. Wyraz bliskoznaczny lub rodzaj neologizmu, który nie posiada własnej definicji.

[3] Jw. neologizm.

[4] Niekiedy również występujący jako Alex Piotrowski.

[5] Por. Przewodnik Pożarniczy nr 10 z 1889 r. s. 80 oraz tamże nr 12 z 1889 r. s. 96.

[6] Cytat za: Przewodnik Pożarniczy nr 10 z 1889 r. s. 76.

 

16 kwietnia 2024
— Pudełko zapałek - to wszystko  co udało nam się uratować!  Ryc. ze zb. Muzeum Karykatury w Warszawie autorstwa Stanisława
30 marca 2024
Zacerować albo  przykleić łatę i zasznurować! Radzili starzy strażacy przełomu XIX i XX wieku odnośnie reperacji węży tłocznych. Proste, praktyczne
15 marca 2024
Dzisiaj przestawiam Wam jedną z moich ulubionych strażackich reklam dwudziestolecia międzywojennego. Swoim stylem graficznym nawiązuje do  art déco, ale także

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

Redakcja Historypoż poszukuje informacji na temat zakładowej straży pożarnej nieistniejącej już Elektrowni I w Jaworznie na Górnym Śląsku.

 


 

Copyright 2022. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży
Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży
Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży