Copyright 2022. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Redakcja Historypoż poszukuje informacji na temat zakładowej straży pożarnej nieistniejącej już Elektrowni I w Jaworznie na Górnym Śląsku.

Firma z Wiednia

 

Fabryka pojazdów silnikowych i maszyn hydraulicznych mechanika Heinricha L. Fricke, została założona w 1822 r. w Leopoldstadt , (obecnie dzielnica Wiednia), w oficjalnej nazwie, jako: Cesarsko- Królewska Uprzywilejowana Fabryka Sprzętu Strażackiego i Hydraulicznego.  Po śmierci Heinricha Fricke, właścicielem firmy został  jego siostrzeniec - Wilhelm Knaust. Firma działała do 1938 r. W 1899 r., realizując zamówienie na dostawę sikawki konnej dla Szczakowej, oznaczyła swój wyrób nr patentowym: 24588, a jego mechanizm zakładał jednoczesne pobieranie wody ze skrzyni sikawki, jak i z węża ssawnego.

 

W zbiorach muzeum

 

Sikawka czterokołowa,  zaprzęgowa, (konna),  o wydajności 180 l/ min, firmy Knaust   z Wiednia, przyciąga dziś uwagą swoją konstrukcją, myślą inżynieryjną  oraz historią ludzi którzy przy jej  pomocy pracowali, organizowali swoje jednostki i zakłady pracy. Od XIX w., aż po lata 70. ubiegłego wieku, znajdowała się na wyposażeniu zakładowej ochotniczej straży pożarnej Cementowni Szczakowa.  Zakupiona niegdyś  przez Austriackie Akcyjne Towarzystwo dla Fabryki Portland Cementu z siedzibą w Pieczyskach, gmina Ciężkowice, poczta i stacja kolejowa Szczakowa, miała służyć, jako podstawowy i niezbędny tabor  dla ochrony przeciwpożarowej zakładu. Dzisiaj, ten ponad stuletni już zabytek techniki, dominuje w żywej i otwartej dla publiczności przestrzeni ekspozycji muzealnej, wyznaczając tym samym szlak dziedzictwa kulturowego i poprzemysłowego. Można byłoby się dzisiaj pokusić o stwierdzenie, iż w dawnych czasach obiekt ten i podobne do niego, pełniły  funkcję  tylko użytkową, natomiast w chwili obecnej,  posiadają wartość historyczną, nierzadko również artystyczną i naukową. We współczesnej terminologii dotyczącej wartościowania i ochrony zabytków techniki, sikawka konna ze Szczakowej jest  dobrze zachowanym, ruchomym i przewoźnym technofaktem, o który należy dbać i chronić dla przyszłych pokoleń. Ponieważ obiekt posiada oryginalne wyposażenie na które składa się m. in. mechanizm sikawkowy,  a także:  skórzane siedzenia powożącego pojazdem tzw. kozły, latarnia, skrzynia na armaturę oraz metalowe zwijadło na węże tłoczne, to w związku z powyższym stanowi  również autentyczne  i integralne dobro kultury łączące więzi z lokalną społecznością.  

 

Literatura:

 

[1] B. Szmyginer „Wartościowanie w ochronie i konserwacji zabytków”, wyd. Politechnika Lubelska, Warszawa 2012 r., s. 10.

[2] M. Ślusarczyk „Cementownia Szczakowa – historia i teraźniejszość”, [w:] Wiadomości Konserwatorskie 43/2015, s. 68.

[3] W. Bareła (red), „35 lat Centralnego Muzeum Pożarnictwa”, wyd. CMP, Mysłowice 2019 r., s. 23-24.

 

Fotografie:

 

Sikawka z 1899 r. f. Knaust w zbiorach CMP, użytkowana przez fabryczną ochotniczą straż pożarną Cementowni Portland w Szczakowej.

Fotografie zbiorowe strażaków fabrycznej ochotniczej straży pożarnej Cementowni Portland w Szczakowej, datowane na I poł. XX wieku. Zb. CMP.

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

28 stycznia 2023
To trzeci post blogowy z cyklu  true crime, który treścią nawiązuje do zajawek: „Strażak morduje wystrzałem z rewolweru” i „Strażak
26 stycznia 2023
Na archiwalnej fotografii - żołnierze z reprezentacyjnego pododdziału  kawalerii WP obsługujący pompę strażacką podczas ćwiczeń z ochrony przeciwpożarowej. Autor dokumentu:
24 stycznia 2023
— Wzywamy wszystkich do zabezpieczenia przed pożarami obiektów gospodarczych, a zapomnieliśmy o swojej strażnicy.  Rysunek humorystyczny aut. B. Wichrowskiego opublikowany

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

Sikawka z Fabryki Portland Cementu Szczakowa

Rozbudowa Twierdzy Przemyśl na terenach ówczesnej Galicji,  stała się impulsem do budowy zakładów cementowych tj. Przedsiębiorstwa Wapna i Cegły Pierwszej Galicyjskiej Fabryki Portland Cementu w Szczakowej, od 1887 r. znanej jako  Austriackiego Akcyjnego Towarzystwa dla Fabryki Portland Cementu. Rozbudowa zakładu, zakup nowych maszyn i wprowadzenie nowych technologii skłoniło zarządzających fabryką do zabezpieczenia jej również pod względem ochrony przeciwpożarowej. W listopadzie 1886 r., została utworzona fabryczna przyzakładowa ochotnicza straż pożarna Cementowni Portland. Powstanie straży ogniowej, wymusiło opracowanie i zatwierdzenie regulaminów pożarnych i zasad kontroli tj. zabezpieczenia przeciwpożarowego, jak również konserwacji, organizacji pracy i  użytkowania  posiadanych  narzędzi i sprzętów pożarniczych.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

Artykuł został opublikowany kilka lat temu w regionalnej gazecie m. Jaworzna i opowiada m.in. o sikawce strażaków z fabryki Portland Cementu w Szczakowej - miejscowości, która jest obecnie dzielnicą miasta Jaworzno, w województwie śląskim.  

 

Na przełomie dwóch wieków XIX i XX , marzeniem każdej straży pożarnej było zakupić i użytkować nowoczesny sprzęt gaśniczy, na który to składały się m.in.  sikawki przenośne  i kołowe. Ponieważ Fabryka Portland, była dobrze prosperującym zakładem, to w związku z tym,  stać ją było, by zamówić tabor strażacki w jednej z największej firm pożarniczej w Europie, znanej jako Wm. Knaust.