Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Z chwilą, kiedy pojawiły się na ziemiach polskich pierwsze straże, które przeznaczone były do walki z ogniem, to wraz z nimi pojawiło się określenie straże ogniowe.

Ponieważ mężczyźni ci pełnili służbę ochrony przeciwpożarowej w ramach dobrowolnego i nieodpłatnego  stowarzyszenia, tak więc w mowie i piśmie zrodziła się szlachetna formuła o brzmieniu  Towarzystwo Ochotniczych Straży Ogniowych. Fraza tych kilku połączonych ze sobą  wyrazów pisana jeszcze z wielkich liter informowała o bezinteresownym bohaterstwie.  Poza tym w epoce romantyzmu i solidaryzmu społecznego Towarzystwo Ochotniczej Straży Ogniowej było naturalnym językowym wyrażeniem sentymentalnym zapoczątkowanym i utrwalonym przez tzw. zwyczaj społeczny mający wpływ na postrzeganie i rozumienie sztuki, kultury i literatury. Ponadto XIX wieczna martyrologia historyczna jakkolwiek jest ona zdefiniowana poprzez wydarzenia, relacje, narracje i skutki,  przyczyniła się także  w dużej mierze do tego, co dzisiaj  moglibyśmy uznać za blichtr tamtych czasów, który nie do końca akceptowany był przez wszystkich. W związku z powyższym pojawiały się słowa krytyki i dyskusje na temat nazwy własnej, tego czy  straż powinna zwać się ogniową czy pożarną?

 

Idem per idem

 

Z dawnej prasy pożarniczej i nie tylko, przełomu XIX i XX wieku przeczytałam niestety zaledwie kilka artykułów, autorów którzy usilnie próbowali dociec tego jakim synonimem straż ta winna się przedstawiać. Artykuły te w żaden sposób nie rozwiązywały  jednak tego zagadnienia, a wręcz przeciwnie jeszcze bardziej podkręcały tę dyskusję, a nawet i spory. Nawiązywały do obowiązków strażaków, ale nie tłumaczyły zasadności użycia jednego z tych wyrazów w kontekście nazwy własnej lub tożsamej dla tego zawodu. Kiedy za każdym razem kończyłam czytać każdy z tych wywodów, czułam lekkie  rozczarowanie. Nie mogłam wykorzystać żadnego z nich dla swojej przyszłej rozprawki na ten temat. Zdałam sobie sprawę z tego, że teksty XIX wieczne, ani też te z początku XX wieku redagowane przez pożarników i dla pożarników nie odpowiedzą na moje pytanie. Niestety proces poznawczy dla tego zagadnienia porównałam z tzw. błędem w definiowaniu pt. idem per idem. Błąd ten zapamiętałam najbardziej ze wszystkich, które poznałam dawno temu na wykładach z logiki.  Uświadomiło mnie to w przekonaniu, że źródłem (z wyłączeniem dokumentów legislacyjnych) do moich badań powinien stanowić wyłącznie język i nauka o nim, a także ów zwyczaj społeczny z jego wszystkimi regionalizmami, manierami i naiwnością. I tak oto, poniżej zamieszczam dosyć kontrowersyjny i zarazem trafny cytat z 1872 r. z publikacji profesora UJ i dr. medycyny  Fryderyka Kazimierza Skobela „ O skażeniu języka polskiego w dziennikach i mowie potocznej – osobliwie w Galicyi”, nakł. Drukarni Akademickiej, Kraków 1872.

 

— „Myślałby ktoś, że to straż, pilnująca ognia, żeby nie wygasł; że to Rzymskie Westalki lub kapłani Litewskiego bożyszcza Znicza. A to całkiem coś innego. Albowiem obałamuceni od Niemców, jeżeli jeszcze nie wynarodowieni Krakowianie, nazwisko to nadali towarzystwu młodzieży, która w przypadku pożaru, spieszy na pomoc ludziom, odeń zagrożonym. Niemcy nazywają takie towarzystwa, znajdujące się w ich kraju w bardzo wielu miastach, Feuerwehr; a bezmyślni Pseudopolacy ochrzcili je „Strażą ogniową". Po polsku zaś byłoby najlepiej nazywać je strażą pożarną.”

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

01 października 2022
Znaki specjalności pożarniczych oraz zasady zdobywania ich  przez Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze działające przy jednostkach ochotniczych straży pożarnych w Polsce ustanawiane
29 września 2022
Widoki dwóch warszawskich pogorzelisk z 1874 r., które możecie zobaczyć w multimediach zajawki, zostały wykonane na podstawie fotografii  Waleriana Twardzickiego
25 września 2022
Podczas pożaru w nocy spóźnił się naczelnik straży Burmistrz: — Mój Panie przybywasz późno! Naczelnik: — Pan Burmistrz daruje... mieszkam

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

Ogniowa czy pożarna? Oto jest pytanie

Badania nad historią ochrony przeciwpożarowej na ziemiach polskich, jak również  późniejsza działalność i rozwój na tym terenie straży pożarnych przełomu XIX i XX w. podkreślają więź  z regułą określonego wzoru kulturowego kształtującego postawę jak i świadomość w sferze bytu materialnego i duchowego.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

 

Wzorzec kulturowy, o którym mowa, w ogólnym znaczeniu identyfikował ówczesne pożarnictwo jako zwartą strukturę organizacyjną zgodną w podejmowaniu wszelkich działań. Idee strażackiej grupy stanowiły zatem wyznacznik normy zachowania jednostki poza grupą. Nauczanie i wychowanie w karności, dyscyplinie wojskowej i sportowej jak również opanowanie samokontroli wpisywało się w etos zawodowy strażaka. Za nauką i wychowaniem podążały postawy etyczne takie jak honor, ratowanie życia i mienia oraz patriotyzm jako idea pracowania na rzecz państwa i społeczeństwa. Warto przy okazji badań na temat wspomnianej strażackiej idei, zwrócić uwagę na język, nazewnictwo i sposób wyrażania się.  

 

Ogniowa czy pożarna?

 

Słyszę nieraz to pytanie, kiedy mam przyjemność oprowadzać Państwa po muzeum pożarnictwa i przyznaję, że odpowiedź ta nie jest prosta.

 

 

30 sierpnia 2022

AKTUALNOŚCI

Naczelnik Zawodowej Straży Pożarnej ze Lwowa Kazimierz Ciećkiewicz, później zm. nazw na Cieczkiewicz. Uczestnik wojny polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej, zb. NAC.

Dom straży pożarnej, gdzie odbywa się rozdanie jałmużny w postaci rzeczy i amatorskie przedstawienia w wiosce aleksandrowskiej". (Opis polskiego etnografa Bronisława Piłsudskiego sporządzony w języku rosyjskim). Miasto: Aleksandrowsk Sachaliński, Sachalin. Kraj: Rosja. Domena publiczna: http://pauart.pl/app/artwork?id=BZS_RKPS_2799_k_4_c

Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie. Numer inwentarza: BZS.RKPS.2799.k.4/c.

 

 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej