Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

 

Ze wszystkich ideowych, niespełnionych i wypełnionych  gorzkim altruizmem,  kresowych  odezw strażackich, ta brzmiała: „Strażacy! Duma nas wszystkich napawa stanowiskiem społeczeństwa lwowskiego , które w uznaniu Waszych bohaterskich wysiłków, postanowiło Wam wybudować dom pod nazwą: Trójwojewódzki Dom Pogotowia Pożarowego we Lwowie”.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

Artykuł został opublikowany w Przeglądzie Pożarniczym nr 2/2018 - „Strażacy kresowi – z historii idei powstania Trójwojewódzkiego Domu Pogotowia Pożarowego we Lwowie.”

 

Tematyka polskiego strażactwa kresowego niestety w dalszym ciągu pozostaje  tematem bardzo trudnym, drażliwym i jeszcze nie w pełni opracowanym, a przecież jest niepodważalnym dziedzictwem kulturowym i historycznym pogranicza II Rzeczpospolitej, który broni się od zapomnienia. 

 

„Ku pokrzepieniu serc”

 

W 1929 r., z inicjatywy mieszkańców miasta Lwowa, hucznie i z patriotycznym entuzjazmem postanowiono świętować 10. rocznicę wspomnienia pożaru magazynu dworca kolejowego (Czerniowieckiego),  do którego doszło 5 marca 1919 r. na skutek ukraińskiego ostrzału kilku stacjonujących przy magazynie wagonów z amunicją oraz cystern z benzyną. Silne detonacje wstrząsnęły murami lwowskich kamienic, a sam wybuch, który był wynikiem  trwającego już od 1918 r., konfliktu  toczącego się pomiędzy Polską i Ukrainą oraz walk o Galicję Wschodnią, odczuwalny był nawet kilka kilometrów od centrum wydarzeń. 

 

W relacjach prasowych tamtego okresu opisujących uroczystości wspominające wydarzenia tzw. wybuchu amunicji,, zwracano uwagę, iż budynek lwowskiego dworca  kolejowego, od zawsze pełnił strategiczną rolę  i stał się symbolicznym punktem obrony w walkach o niepodległość kraju  m. in. również w 1915 r., kiedy został podpalony przez wycofujące się wojska Imperium Rosyjskiego. Szczególne podziękowania w zwalczaniu pożarów i obroną  dworca kolejowego w marcu 1919 r.,  należały się przede wszystkim polskim kolejarzom węzła lwowskiego oraz strażakom pod dowództwem Wojskowej Straży Pożarnej m. Lwowa.

 

 W akcji ratunkowej i gaśniczej wzięło wówczas udział ok. 400 osób, w tym również żołnierze Oddziału Żandarmerii i Oddziału Wartowniczego, a także cywile. Tzw. „Złotą Gwiazdą Pamiątkową I Klasy Eksplozji Amunicji”, projektu lwowskiego rzeźbiarza  Mariana Spindlera vel Spindela vel Szpindlera, uhonorowano  komendanta Wojskowej Straży Pożarnej Bolesława  Wójcikiewicza  i  komendanta obrony lwowskiego Dworca Głównego, późniejszego premiera  prof. dr. inż. Kazimierza Bartela. Wszystkim pozostałym uczestnikom obrony, przyznano drugą wersję odznaki pamiątkowej tj. „Krzyż Eksplozji Amunicji”. 

 

 W hołdzie dla wszystkich walczących, dla  ich pracy, zasług i poświęcenia dziesięć lat po tamtych wydarzeniach, Miejski Komitet Organizacyjny odpowiedzialny za uroczystości, przełożone na 5 maja, a  upamiętniające wydarzenia   z marca 1919 r., zaproponował budowę  Trójwojewódzkiego Domu Pogotowia Pożarowego we Lwowie, działającego na terenie trzech województw wschodnich tj.: lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego, pod zarządem Małopolskiego Związku Straży Pożarnych.

 

Pierworys nader patriotyczny 

 

Dr Ozjas Wasser, jako przedstawiciel Rady Przybocznej Miasta Lwowa, pełniący zawód adwokata, polityka i społecznika,  najbardziej ze wszystkich członków Komitetu Organizacyjnego emocjonalnie zaangażowany był  w realizację tego projektu. Na posiedzeniach rady miasta wielokrotnie podkreślał, zasadność jego budowy. Przewodniczącym Komitetu Budowy Domu został Kazimierz Przybysławski, a jego zastępcami zostali panowie: Roman Frankowski, Otto Nadolski, Marian Boziewicz. W skład zaś tzw. Komitetu Wykonawczego weszli m. in.: Frachtel Morawiański, Walerian Czuma, Wiktor Hoszowski, Ozjas Wasser, Felicja Skarbkowa. Dom Pogotowia Pożarowego we Lwowie nigdy nie został wybudowany, choć jego idea budowy była zarażona wieloma postulatami, a nawet przedsięwzięciami w szukaniu pieniędzy i odpowiedniej parceli. W zamyśle pomysłodawców dom ten miał spełniać funkcję polskiego ośrodka szkoleniowego  dla  młodych strażaków w podstawowych  zadaniach ochrony przeciwpożarowej, a także młodzieży cywilnej i przyszłych wojskowych. Miał tez być główną bazą stacjonowania i dyżurowania stałego pożarniczego pogotowia samochodowego w razie masowych pożarów z jego  pełnym zapleczem i wyposażeniem technicznym dla warsztatów mechaniki pojazdowej, służącej mieszkańcom z terenu Lwowa, Tarnopola i Stanisławowa. Świadkowie historii Wspomnienie dzisiaj o chęci budowy tego obiektu i śmiało rzec można nazwać „pomnika polskiego strażactwa” na Kresach, pozostaje symbolicznym epizodem walki o niepodległość i tożsamość. Niezależnie od dawnych i obecnych sytuacji politycznych i społecznych pamięć o Kresach powinna pozostać częścią polskiej świadomości narodowej bo i w tej świadomości kształcili się, żyli i pracowali polscy strażacy. Z szacunku i pamięci dla ich spuścizny kulturowej, materialnej i historycznej, 9 listopada 2017 r., w Centralnym Muzeum Pożarnictwa,  odbyła się konferencja naukowa połączona z otwarciem wystawy czasowej pt.: Historia polskiego pożarnictwa na Kresach”.  Aranżacja tej  wystawy jest  próbą i początkiem relacjonowania długiej  kresowej,  historii zapisanej na kartach odnalezionych dokumentów, fotografii i wypowiedzianych słów, z ust potomków świadków tamtej historii.   

  

Literatura:

 

[1] M. Kowalski „Strażackie odznaczenia, odznaki, wyróżnienia i medale”, wyd. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1988 r., s. 19-20. 

[2]  B. Kozarska – Orzeszek, „ Lwów na medalach i odznakach”. wyd. Niepodległość i Pamięć 13/3 (24), Muzeum Historii Polski, Wrocław 2006, s. 215. 

[3]  D. Falecki „Bohaterzy WSP, Przegląd Pożarniczy nr 12/2015, s. 50.

[4]  Księga Adresowa Miasta Lwowa 1913 r. wyd. Franciszek Reichman, Lwów 1913 r., s. 400.

[5]  Czasopismo „Walka z pożarem”, nr 11 z 1 marca 1929 r. s.73-75.

[6]  Czasopismo „Walka z pożarem”, nr 12 z 1 kwietnia 1929 r. s.97-89.

[7] Czasopismo „Gazeta Lwowska”, nr 54 z 6 marca 1929 r., s. 4. 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

20 maja 2022
Świadectwem przeszłości są nasze wspomnienia, fotografie, dokumenty oraz wszystko to, co rozumiemy dziś jako dziedzictwo kultury i architektury. Od kilku
17 maja 2022
„W ubiegłym tygodniu znaleziono na polach mogilskich trupa kobiety. Śledztwo policyjne wykazało, że zabitą była niejaka Leontyna Rattnerowa, zaś mordercą
14 maja 2022
Drodzy Czytelnicy Historypoż, Eksponat Poż w epidemii, to tytuł blogowej wystawy. Jest to pierwsza tego typu prezentacja w wirtualnej rzeczywistości,

Dom Pogotowia Pożarowego we Lwowie

15 listopada 2021

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży


 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej