W II RP., pod pojęciem wychowania fizycznego, kryło się wychowanie w duchu patriotyzmu, walki o niepodległość oraz postrzegania świata w sposób wielce idealistyczny. Normą stało się wprowadzanie programu zajęć gimnastycznych do codziennych zbiórek strażackich, jako formalno – prawne przesłanki do upowszechniania sportu w strażach pożarnych. W połowie lat 20. XX w. Zarząd Główny ZSP RP przedłożył Ministerstwu Spraw Wojskowych propozycję współpracy w zakresie wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego. „W Tymczasowym Regulaminie Zawodów” opracowanym przez Związek Straży Pożarnych woj. kieleckiego w 1928 r., sklasyfikowano zawody pożarnicze na: ogólnopaństwowe, wojewódzkie, okręgowe i rejonowe. Podkreślono również, iż jednym z głównych celów organizacyjnych powinno być porównanie stanu wyszkolenia drużyn i dowództwa oraz propagowanie roli polskiego strażactwa w oparciu o zmiany społeczno – kulturowe i gospodarczo – polityczne.

 

Na początku lat 30. XX w., na łamach czasopisma pożarniczego pt. „Życie strażackie – organu Związku Straży Pożarnych woj. kieleckiego” opublikowano ciekawy artykuł, w którym zadano pytanie: „Czy strażactwo jest sportem”?

 

Sport wymusza na człowieku pokonywanie własnych słabości, przeciwności i wszelkich przeszkód. Jest środkiem pokonywana samych siebie, w którym życie stawia nas na szali walki i gry. Właściwym celem strażactwa, była i jest po dzień dzisiejszy walka z żywiołem ognia. Walka ta zaś, wymaga ogromnego wysiłku fizycznego i wypracowanej techniki.

 

W prasie pożarniczej I poł. XX w., podkreślano bezinteresowność ruchu pożarniczego w niesieniu pomocy społeczeństwu i Państwu. Porównywano strażaków do sportowców wymieniając ich liczne korzyści moralne w rozwoju sił fizycznych we wszystkich możliwych akcjach koordynujących jednolite i przemyślane czyny, w których dążono do połączenia zręczności i siły fizycznej z odwagą. Sport strażacki przełomu XIX i XX w.. stał się niemalże symbolem kształtowania silnych postaw i charakterów osobowościowych i stał się czynnikiem moralnego postępu.

 

Z okresu Polski Ludowej - strażak bohaterem

 

Czasy PRL-u , to okres w którym nie istniało pojęcie wolnego słowa, demokracji, a kraj zaś uzależniony był od Związku Radzieckiego. Za osłoną wszech panującej biedy i pustkach w sklepach, należało przywrócić Polakom poczucie własnej tożsamości i wmówić im, że rozwój kraju zależy od ich pracy i zaangażowania w walce z wyimaginowanymi wrogami Zachodu. Najlepszym sposobem odwrócenia uwagi od problemów politycznych i gospodarczych, było zaangażowanie mas społecznych w rozwój kultury fizycznej i propagowanie sportu. Propaganda nie ominęła również struktur strażackich. Po raz pierwszy w powojennej Polsce w 1952 r. w Opolu, dla ochotniczych i zawodowych straży pożarnych, zorganizowano „I Wojewódzkie Zawody Pożarnicze” wg przedwojennego regulaminu zawodów. W 1953 r. Komenda Głowna Straży Pożarnych opracowała „Regulamin Zawodów Pożarniczych”. Zarządzeniem KGSP z 8 grudnia 1961 r. wprowadzono „Regulamin Zawodów Pożarniczych dla Ochotniczych Straży Pożarnych”.

 

I Krajowe Zawody Pożarnicze zorganizowano w Zabrzu 1964 r., drugie we Wrocławiu 1968 r., a trzecie w Krakowie w 1972 r.

 

Strażacy wyrastali na ludzi odważnych, bohaterskich i odnoszących sukcesy na niwie zawodowej. Obok wyczynowych sportowców byli zdecydowaną grupą społeczną, identyfikującą cały naród, jako głodny sukcesu i uwagi. Głównymi hasłami propagandy, stała się siła i walka z wrogiem oraz współzawodnictwo.

 

„I Indywidualne Mistrzostwa Polski w Sporcie Pożarniczym” odbyły się w Opolu w 1982, natomiast I pożarnicza spartakiada sportowa odbyła się w Łodzi w 1976.

 

W latach 70. XX w., na łamach prasy pożarniczej wywiązała się dyskusja na temat wychowania fizycznego strażaków oraz ideologii organizacji zawodów sportowo – pożarniczych. Dyskurs trwający od lat 50. ubiegłego wieku, miał na uwadze kontynuację w budowaniu silnego archetypu strażaka.

 

Medal, jako wyróżnik nagrody za pracę i wysiłek

 

Najwyższym i najważniejszym wyróżnikiem za włożony wysiłek, uhonorowanie i zaangażowanie jest medal. Jednostki straży pożarnych były i są formacjami czynnie biorącymi udział w życiu społecznym i kulturalnym.

 

W Centralnym Muzeum Pożarnictwa, kolekcja falerystyki łącząca sport z pożarnictwem liczy ok. stu pamiątkowych medali krajowych i zagranicznych, z zawodów, mistrzostw i spartakiad. Do zbioru tego należą także odznaki sportowe, znaczki i plakiety. Są to muzealia z II poł. XX w. wykonane z metali nieszlachetnych. Większość z nich nawiązuje do realizmu socjalistycznego (socrealizmu) – kierunku sztuki i architektury narzuconego po II wojnie światowej przez Związek Radziecki państwom bloku wschodniego, jako nowa metoda twórcza w obronie ideałów socjalistycznych.

 

W sztuce propagandy nadrzędną cechą było umacnianie pozycji władzy. W medalierstwie sportowo – pożarniczym , które znajdują się w zbiorach muzeum, można zauważyć cechy i funkcje, którym kierowała się sztuka socrealizmu w Polsce do połowy lat 50. XX w. W późniejszych latach pomimo, tego iż kierunek ten w Polsce już nie obowiązywał, to jednak nadal wielu artystów, w sposób świadomy lub nieświadomy inspirowało się formą i założeniami polityczno – ideowymi owego stylu aż do późnych lat 70.

 

Medale w sporcie pożarniczym w aranżacji wystawienniczej Centralnego Muzeum Pożarnictwa – przedstawiają strażaków, jako przodowników pracy. Szczególnie na ich awersach zauważyć można dynamikę, ruch i wielkość postaci. Socrealizm podkreślał formy optymizmu, uprzywilejowania pracy, ruchu robotniczego oraz walki klasowej.

 

 

Literatura:

 

[1] H. Witecka „Medale, odznaczenia, odznaki i wyróżnienia w zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach”, Muzealny Rocznik Pożarniczy, T 5,(1994 r.), s. 49-132.

[2] P. Bielecki „O sporcie w strażach pożarnych” Muzealny Rocznik Pożarniczy, T 8,(1997 r.), s. 79-124.

[3] M. Kowalski, „Strażackie Odznaczenia, odznaki, wyróżnienia i medale”, wyd. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1988 r., s. 180-181.

[4] Czasopismo: „Życie strażackie – organ Związku Straży Pożarnych woj. kieleckiego, 1927 r., nr 5, s. 1

[5] Czasopismo: „Życie strażackie – organ Związku Straży Pożarnych woj. kieleckiego,1928 r., nr 4, s. 47.

[6] Czasopismo: „Życie strażackie – organ Związku Straży Pożarnych woj. kieleckiego,1935 r., nr 3, s. 4-5

[7] Czasopismo: „Życie strażackie – organ Związku Straży Pożarnych woj. kieleckiego,1937 r., nr 2, s. 7.

 

 

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

20 maja 2022
Świadectwem przeszłości są nasze wspomnienia, fotografie, dokumenty oraz wszystko to, co rozumiemy dziś jako dziedzictwo kultury i architektury. Od kilku
17 maja 2022
„W ubiegłym tygodniu znaleziono na polach mogilskich trupa kobiety. Śledztwo policyjne wykazało, że zabitą była niejaka Leontyna Rattnerowa, zaś mordercą
14 maja 2022
Drodzy Czytelnicy Historypoż, Eksponat Poż w epidemii, to tytuł blogowej wystawy. Jest to pierwsza tego typu prezentacja w wirtualnej rzeczywistości,

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

Sport i kultura fizyczna w strażach pożarnych przełomu XIX i XX w.

 

XIX wieczne organizacje strażackie powoływane były przede wszystkim do walki z klęską pożaru. Były to organizacje cywilne, ale nie pozbawione karności i dyscypliny wojskowej. Z pełnym zaangażowaniem i poświęceniem wyznaczały sobie kierunki działania. Od samego początku służyły społeczeństwu pod hasłem „Bogu na chwałę, bliźniemu na ratunek”. Na przełomie dwóch wieków XIX i XX zwracano uwagę na popularyzowanie kultury i wychowania fizycznego u przyszłych strażaków. Dowodzenie silnym, wysportowanym oddziałem stawało się nadrzędną sprawą każdej nawet najmniejszej drużyny OSP. Rywalizacja sportowa, współzawodnictwo, konkurencja – były najczęściej pojawiającymi się hasłami, które mogły towarzyszyć strażom pożarnym przy okazji krajowych i zagranicznych wystaw sprzętu przeciwpożarowego, zjazdów jubileuszowych oraz kursów szkoleniowych. W tym celu opracowywano specjalne regulaminy i instrukcje po to, aby podkreślić rolę i zaangażowanie organizatorów i czynnych uczestników wszelkiego rodzaju pokazów ćwiczebnych, sportowych, czy też zawodów sportowo – pożarniczych.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach.

Artykuł został opublikowany w Przeglądzie Pożarniczym nr 7/2017 pt.: „Hartowanie ciała, hartowanie ducha”. Na Historypoż pełna wersja.

18 października 2021

AKTUALNOŚCI

Dom straży pożarnej, gdzie odbywa się rozdanie jałmużny w postaci rzeczy i amatorskie przedstawienia w wiosce aleksandrowskiej". (Opis polskiego etnografa Bronisława Piłsudskiego sporządzony w języku rosyjskim). Miasto: Aleksandrowsk Sachaliński, Sachalin. Kraj: Rosja. Domena publiczna: http://pauart.pl/app/artwork?id=BZS_RKPS_2799_k_4_c

Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie. Numer inwentarza: BZS.RKPS.2799.k.4/c.

 

 


 

Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży


 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej