Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Z racji typologii i pozyskanych jak do tej pory zbiorów,  Centralne Muzeum Pożarnictwa ww. prace prowadzi gównie w oparciu o wiedzę i doświadczenia z zakresu nauk o metalach i drewnie. Czynności, o których mowa prowadzone są w wydziale konserwacji zbiorów CMP  i miejscu tj. zaplecza technicznego przystosowanego do tychże czynności.  Program metodologii konserwatorskiej obejmuje zespół warsztatowych prac zmierzających do opracowania tzw. studium wykonalności renowacyjnej i restauratorskiej, w którym  niejednokrotnie uwzględnia się oprócz stałych wartości użytkowych eksponatów, także ich wartości artystyczne.

 

W 2004 roku w muzeum w związku z powyższym programem zakończono prace renowatorsko-konserwacyjne związane z odbudową barokowej, czterokołowej sikawki z 1717 r. Ze względu na jej unikatowe walory artystyczne i estetyzujące aspirujące do dzieła sztuki. Jak również aspektów symboliczno-historycznych na podstawie chociażby  interpretacji detali architektonicznych  występujących na obiekcie kwalifikujemy dziś ten obiekt do zabytków ruchomych klasy O.

 

Funkcja użytkowa, a także wartościowanie historyczne, dzięki  któremu możemy w chwili obecnej dokumentować początki ochrony przeciwpożarowej na ziemiach Śląska, upoważnia nas do twierdzenia iż obiekt ten nie ma sobie równych i to też pod względem wielkości i ciężaru. Pisaliśmy o tym już wielokrotnie m.in. na łamach Przeglądu Pożarniczego  z 2010 r. i w Spotkaniach z Zabytkami w 2017 r. Upowszechnianie wiedzy o zabytkach oraz sposobach opieki nad zabytkami jest jednym z najważniejszych celów edukacyjnych Centralnego Muzeum Pożarnictwa.

 

Budowa i ogólna charakterystyka obiektu

 

Obiekt posiada zabudowaną dębowo-miedzianą skrzynię pełniącą funkcję zbiornika wodnego połączonego z podłużną dźwignią  i mosiężną rurą skrętną. Materiałem wzmacniającym w całej konstrukcji jest również żeliwo, które wraz z detalami snycerskimi (architektonicznymi)  stanowi także o formie kowalstwa artystycznego. Całość tego XVIII wiecznego artefaktu osadzona jest na podwoziu czterokołowym i przystosowana do zaprzęgu. Sikawka z 1717 r. w zbiorach CMP historycznie związana jest z Dolnym Śląskiem (ówcześnie Królestwem Czech za panowania Habsburgów), Opactwem Cysterskim z Henrykowa. W 1985 roku została przekazana do muzeum przez Komendę Wojewódzką Straży Pożarnych  z Łodzi. Z chwilą przekazania obiekt ten został zakwalifikowany do eksponatów muzealnych i z racji metrykalności i sposobu dawnego użytkowania jest zabytkiem ruchomym techniki przed industrialnej i dziełem sztuki późnego baroku.

 

Ogólny opis stanu zachowania przed konserwacją

 

Z chwilą przyjęcia do muzeum obiekt został poddany oględzinom. Sporządzono również dokumentację fotograficzną, a następnie został z ewidencjonowany pod nr inwentarza muzealnego MPM/T/768. W celu określenia znaczenia zabytku i w oparciu o wartościowanie  jego dziedzictwa w stosunku do regionu, kraju, Europy i świata założono dla tego obiektu kartę ewidencyjną i przeprowadzono badania z historii powszechnej, historii sztuki i inżynierii techniki przed industrialnej tj. XVIII wiecznej ochrony przeciwpożarowej -  działalności sprzętów i narzędzi. Inwentaryzacja obiektu.  tym samym upoważniła do dokonania wstępnej oceny jego stanu zachowania przed konserwacją.Przeprowadzając oględziny eksponatu nie zauważono by obiekt kiedykolwiek przechodził wcześniejsze renowacje. Nie odnotowano ingerencji w zabytkową tkankę. Nie zauważono też dodatkowych nawarstwień, odkształceń czy deformacji. Eksponat pomimo złego stanu zachowania pozostał obiektem oryginalnym. Zły stan zachowania sikawki w dużej mierze dotyczył struktury drewnianej, głównie detali snycerskich. Drewno było  wyschnięte co powodowało jego kurczenie, wypaczenie i liczne pęknięcia.

 

Żeliwo i metale kolorowe (mosiądz i miedź) miały nie stanowić problemu w przyszłych pracach konserwatorskich i renowacyjnych, tym bardziej też, że muzeum posiada doświadczenie  w pracy z tymi materiałami opierając swoją działalność na XIX wiecznych odlewach i tłoczeniach mechanizmów sikawkowych  i ich części składowych. Metale, o których mowa po części posiadały ślady korozji. W dalszym postępowaniu należało zabezpieczyć  ww. przed  dalszymi uszkodzeniami mechanicznymi.

 

Szczegółowy opis stanu zachowania obiektu przed konserwacją

 

Przy zbiorniku obiektu brakowało poprzecznej drewnianej belki. Przednie drewniane zawieszenie oraz wszelkie ich łączenia w tym podłużną belką  nie były stabilne i charakteryzowały się licznymi ubytkami w materii. W ogólnym stanie drewno było zgniłe i popękane. Ozdobne żurawie, kolumna stanowiąca zwieńczenie, a także putto i medaliony z łacińskimi inskrypcjami  – artystycznie rzeźbione detale w ogólnym zarysie i kształcie były zdeformowane i z ubytkami. Piasty w kolach uległy zniszczeniu. Elementy metalowe żeliwne pokryte zaś były patyną.  

 

Wstępne założenia konserwatorskie i renowacyjne

 

Celem wydziału konserwacji zbiorów Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach po wstępnej ocenie stanu zachowania sikawki z 1717 r. było podjęcie działań w kierunku adaptacji, konserwacji i renowacji ww. obiektu. W tym celu należało opracować program i stworzyć  dokumentację konserwatorską. Przy założeniach konserwatorskich chodziło o wykonanie  wstępnych czynności o charakterze zachowawczym polegających głównie na zabezpieczeniu, oczyszczeniu  i wzmocnieniu materiałów z których obiekt ten zbudowano, a także zminimalizowanie procesu  jego destrukcji.Przy założeniach renowacyjnych chodziło w pierwszej kolejności o przywrócenie, a następnie utrzymanie stałej funkcji estetyzującej ponieważ obiekt na długo jeszcze przed renowacją pomimo wielu ubytków w tkance zabytkowej spełniał funkcję artystyczną. Czynności renowacyjne  zatem zakładały uzupełnienie wszelkich  ubytków. W powyższych pracach brano również pod uwagę dokonanie czynności restauratorskich mających przywrócić obiektowi jego pierwotną formę, a przynajmniej zbliżyć się do niej uwzględniając funkcję użytkową tj. działania technicznego w zakresie dawnej ochrony przeciwpożarowej. Przywrócenie pierwotnej formy łączyło się także z drobnymi pracami rekonstrukcyjnymi tzw. częściowymi, które  nie zaburzałyby ogólnej formy obiektu i jego późniejszej waloryzacji, upublicznieniu, eksponowaniu i edukacji. W muzeum podjęto decyzję, że metodą rekonstrukcji w odbudowie sikawki z 1717 r. będzie anastyloza ponieważ dobrze były nam znane materiały z których budowano mechanizmy sikawkowe wraz z ich zabudową. Badania archiwalne na temat materiałoznawstwa  co prawda oparte były na obiektach XIX wiecznych tj. sikawkach na podwoziu kołowym i podstawie przenośnej,  niemniej jednak oryginalność poszczególnych części i elementów składowych w sposobie odlewnictwa metali kolorowych i dalszego ich przetworzenia była niezmienna. Dotyczyło to również drewna. Własności mechaniczne, struktura, faktura ww. materiału odpowiadały tym samym XIX wiecznym obiektom. Głównym założeniem konserwacji obiektów i części metalowych było oczyścić je jedynie z wierzchniej warstwy zanieczyszczeń i dokonać odtłuszczenia alkoholem etylowym.

 

Opis stanu zachowania obiektu po konserwacji

 

Obiekt w chwili obecnej znajduje się na ekspozycji stałej muzeum i w pełni jest udostępniony dla zwiedzających. Pomieszczenie ekspozycyjne posiada odpowiednie warunki wilgotności i temperatury, a także odpowiednie zabezpieczenia przeciwpożarowe. Na bieżąco monitoruje się również  jego stan zachowania i co jakiś czas przeprowadza w tym celu profilaktykę konserwatorską. Stan zachowania po konserwacji ocenia się na dobry – stabilny. Nie odnotowano żadnych uszkodzeń, zniszczeń i naruszeń w jego  zabytkowej tkance.

 

 Wnioski

 

Sikawka zaprzęgowa z 1717 r. w zbiorach CMP stanowi o dziedzictwie kulturowym postrzeganym jako element rozwoju edukacyjnego i tożsamości społecznej nie tylko w regionie czy kraju, ale w całej Europie. Jej konserwacja i renowacja jest rewitalizacją oryginalnego i autentycznego pomnikowego dzieła sztuki, które to dzieło niegdyś spełniało także funkcję użytkową.

 

Literatura:

 

[1] D. Janakiewicz „Zaproszenie do Mysłowic [w:] Spotkania z Zabytkami nr 7-8/2017 r.

 

Drodzy Czytelnicy Historypoż! To jest już drugi mój artykuł o sikawce z 1717 r. Na blogu chciałabym podziękować głównemu konserwatorowi tego obiektu, którym jest Jan Dziuban z wydziału konserwacji zbiorów Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach. Janku dziękuję Ci za tę trudną pracę jaką włożyłeś w to dzieło.

 

d.j. {CMP]

 

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach jest instytucją kultury, która już od ponad 40 lat gromadzi i zabezpiecza zabytki i muzealia związane z historią ochrony przeciwpożarowej i techniki pożarniczej. Swoją misję opiera na upowszechnianiu wiedzy o zabytkach i opiece nad tymi zabytkami znajdującymi się w ich środowisku naturalnym czyli z miejsca z którego się wywodzą, ale także w miejscu ekspozycji muzealnej. Edukacja na temat roli zabytku w oparciu o dziedzictwo kulturowe i historyczne opiera się również o prowadzoną w muzeum działalność konserwatorsko-renowacyjną.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

Renowacja sikawki z 1717 r. – pomiędzy sacrum i profanum

03 listopada 2021

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

20 maja 2022
Świadectwem przeszłości są nasze wspomnienia, fotografie, dokumenty oraz wszystko to, co rozumiemy dziś jako dziedzictwo kultury i architektury. Od kilku
17 maja 2022
„W ubiegłym tygodniu znaleziono na polach mogilskich trupa kobiety. Śledztwo policyjne wykazało, że zabitą była niejaka Leontyna Rattnerowa, zaś mordercą
14 maja 2022
Drodzy Czytelnicy Historypoż, Eksponat Poż w epidemii, to tytuł blogowej wystawy. Jest to pierwsza tego typu prezentacja w wirtualnej rzeczywistości,

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży


 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej