Należy zaznaczyć, iż również w tym samym środowisku naturalnym eksponaty muzealne nie mogłyby pozostać w stanie nienaruszonym, gdyż zaprzeczałoby to tym samym definicji samego eksponatu muzealnego zakłócając w owej przestrzeni środowiskowej procesy postępu technicznego.[3] Dla przykładu XIX wieczna sikawka konna z kolekcji muzeum pożarnictwa w Mysłowicach, nie mogłaby po dzień dzisiejszy jako sprzęt gaśniczy służyć we współcześnie zorganizowanej jednostce ratowniczo - gaśniczej, ponieważ przedmiot taki będący obiektem pozamuzealnym i użytkowym mógłby w świadomości odbiorcy niewyedukowanego stać się z czasem bezwartościowym i zbywalnym.

 

Wobec powyższego i jak do tej pory, muzeum jako instytucja reprezentuje zatem wzór tradycyjnej placówki działającej na rzecz ogółu i nie może pozwolić sobie na bycie awangardowym artystą o indywidualnym zapatrzeniu na sztukę.

 

Zbiorowa idea muzealnictwa, poprzez powyższe twierdzenia może być postrzegana jako twór niedostępny i ograniczony niemniej jednak nie pozbawiony możliwości kreacji. Kreacja eksponatu muzealnego jest szeroko rozumianym procesem twórczym i w dużej mierze urbanistycznym polegającym na technicznym, kulturowym i historycznym umiejscowieniu eksponatu muzealnego w konkretnej przestrzeni muzealnej w oparciu o wystawy stałe i czasowe.

Wystawa stała, to rodzaj jednostajnego i chronicznego upublicznienia obiektów muzealnych, które tworząc narrację i sceny rodzajowe stanowią główny i niezmienny trzon całego zbioru tematycznego.[4]

W nazwie Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach tematyka kolekcji głównej, zawiera się w słowie „pożarnictwo”. Typologia tego muzeum jest prosta – ogólnokrajowa techniczna – industrialna i ukierunkowana na ochronę przeciwpożarową, historię i działalność straży jak również ich narzędzi i sprzętu. Zbiór obiektów, które muzeum pożarnictwa udostępnia i zabezpiecza od 1975 r. pozwala na stworzenie ekspozycji stałej, w której narracja rozwoju ochrony przeciwpożarowej i straży pożarnych zachowuje linię czasową tzn. historyczną od początku rozwoju organizacji strażackich po czasy nam bardziej współczesne.

 

Kreacja eksponatu muzealnego - sikawki konnej, eksponowanej na wystawie stałej

 

Sikawka konna z 1899 r. o wydajności 180 l/ min, firmy Knaust z Wiednia stanowi przykład kreacji ekspozycyjnej, inaczej wystawienniczej. Posiada oryginalne wyposażenie na które składa się m. in. mechanizm sikawkowy, a także: skórzane siedzenia powożącego pojazdem tzw. kozły, latarnia i skrzynia na armaturę.

 

Jako autentyczne i integralne dobro kultury, obiekt ten łączy więzi z lokalną społecznością dzięki czemu zabiegi prowadzone w kierunku kreacji eksponatu są łatwiejsze do wykonania. Kreacja, o której mowa polega na wzbogaceniu i powiązaniu obiektu dominującego tj. tejże sikawki z innymi oryginalnymi lub rekwizytowymi detalami tak, by ogólna kompozycja dla tej konkretnej sceny i obiektu zobrazowała sposób użytkowania sprzętu i była spójna z jego metryką tj. czasem i miejscem powstania.

 

Dla lepszego zobrazowania: do sikawki w ramach procesu kreacji doczepione zostało metalowe zwijadło na węże tłoczne zbudowane w przybliżonym czasie i tej samej firmy (jako integralna część wyposażenia). Sikawka konna wraz ze zwijadłem jako tabor straży wzbogacone zostały również o rekwizyty muzealne w postaci pary koni tworząc tym samym wizualizację XIX wiecznego gaśniczego i transportowego obiektu zaprzęgowego. Zespolone ze sobą obiekty muzealne i rekwizyty, o których tu mowa, posiadają na domiar tego udokumentowaną historię pochodzenia, która jeszcze bardziej może sprzyjać wszelkim zabiegom kreacji w przestrzeni muzealnej.

 

Sikawka i metalowe zwijadło zakupione zostały przez Austriackie Akcyjne Towarzystwo dla Fabryki Portland Cementu z siedzibą w Pieczyskach, gmina Ciężkowice, poczta i stacja kolejowa Szczakowa. Obiekty użytkowane były w nieistniejącym już zakładzie przemysłowym, a zatem dzisiaj wyznaczają spopularyzowany szlak dziedzictwa kulturowego i poprzemysłowego.[5] Wobec powyższego kreacja obiektów może być wzbogacona w przyszłości o inne jeszcze rekwizyty sztuki plastycznej np. o tło w postaci makiety nieistniejącej już od lat 80. XX w. wspomnianej fabryki. Ładunkiem emocjonalnym potencjonalnego odbiorcy w stosunku do owych technofaktów dodatkowo stanowić może podwieszony reprint zdjęcia wielkoformatowego, na którym wg pierwowzoru (oryginału fotografii) z 1903 r. uwidoczniono członków Fabrycznej Ochotniczej Straży Pożarnej Cementowni Szczakowa.

Istotnym aspektem w całej tej kreacji jest fakt, iż obiekty wizualizowane w tej czy innej formie artystyczno - graficznej i kulturowo - historycznej, pozostają w przestrzeni i w granicach wystawy stałej, która ze wszystkich prezentacji ekspozycyjnych jest najbardziej reprezentatywna i edukacyjna. Merytoryka bowiem każdego muzeum rozpoczyna się właśnie od zwiedzania wystawy stałej i to dzięki aranżacji tej wystawy, nakreślamy wizję i misję naszego muzeum. Idea tworzenia jej, charakteryzuje czy też powinna charakteryzować prostota, nieprzerwalność i matematyczność kanonicznego zbioru uporządkowania. Wzorując się właśnie na zasadach matematyki i logiki, wszystkie wystawy stałe bez podziału na typologię muzeów powinny określać się jako izomorfizm. Stosując się do tej konkretnej zasady, możemy kreować i zarządzać eksponatami muzealnymi w dowolny sposób nie narażając ich na zmianę ich wizerunku, która to zmiana ingeruje w sfery z zakresu błędów logiczno-językowych (wieloznaczności).

Wystawy stałe co należy podkreślić powinny być zatem gwarantem tego, że eksponat muzealny upubliczniony w procesie kreacji lub też pozbawiony tejże kreacji pozostanie dla odbiorcy niewyedukowanego tym czym był i pozostaje nadal z racji swojej definicji.

Dla przykładu: eksponowana sikawka na podwoziu czterokołowym, dla odbiorcy niewydedukowanego będzie identyfikowana jako przedmiot techniki pożarniczej, dzięki któremu w dawnych czasach można było ugasić pożar. Kreacja, a w niej wizualizowana scena rodzajowa uświadomi tegoż odbiorcy iż ów przedmiot był sprzętem użytkowym, zaprzęgowym i wykorzystywanym głównie w strażach pożarnych. Tło sceny rodzajowej oraz treści merytoryczne opisujące historię sikawki, straży i fabryki, poinformują z kolei odbiorcę w jakim konkretnie środowisku naturalnym i w jakich okolicznościach dawny sprzęt gaśniczy, a dziś eksponat miał zastosowanie. Zachowamy dzięki temu zasadność wystawy stałej i pełnej, nawet wtedy kiedy owa sikawka ze zwijadłem będą jedynymi eksponatami w całej przestrzeni muzealnej.

 

Podsumowanie

 

Innymi sposobami wystawienniczymi różniącymi się od wystaw stałych jest z kolei ekspozycja czasowa. Sprawą oczywistą jest, że jest aranżowana i budowana na określony czas, ale co ważniejsze jest to wystawa, której kołem napędowym w kreacji i zmiany wizerunku eksponatu, kolekcji czy też zbioru jest przede wszystkim tytuł wystawy na okoliczność której wszystko ma zadziałać. Wystawa czasowa w symbolicznym znaczeniu nie tylko jest dosłowną interpretacją tytułu wystawy z racji wydarzenia i okoliczności, dla której się ją tworzy, ale również nieograniczoną możliwością manewrowania wizją artystyczną w sposób indywidualny, skrótowy, niepełny, domyślny, konkretny i emocjonalny. Jeżeli przy wystawach stałych trzonem istnienia i obrazu ekspozycyjnego jest scenariusz linii czasu, historii i kultury i eksponat występuje tu jako własna definicja, to przy wystawach czasowych można to wszystko pominąć i spróbować poprzez kreację symbolicznie lub dosłownie zmienić wizerunek eksponatu i narzucić własną interpretację w twórczości i opracowaniu obrazu dzieła.

 

 

 

 

[1] Por. poglądy Antoine-Chrysostome’a Quatremère’a de Quincy’ego, który uważał iż eksponat muzealny powinien znajdować się w środowisku naturalnym. Krytykował tradycyjne eksponowanie muzealiów.

[2] Por. również inne krytyczne poglądy na temat funkcjonowania muzeów.

[3] Nie dotyczy to miejsc typu Regionalne Izby Tradycji działające w środowisku lokalnym, które wymagają szerszego opracowania.

[4] Por. również definicję wystawy stałej za: Główny Urząd Statystyczny.

[5] Rozbudowa Twierdzy Przemyśl na terenach ówczesnej Galicji, stała się impulsem do budowy zakładów cementowych tj. Przedsiębiorstwa Wapna i Cegły Pierwszej Galicyjskiej Fabryki Portland Cementu w Szczakowej, od 1887 r. znanej jako Austriackiego Akcyjnego Towarzystwa dla Fabryki Portland Cementu. Rozbudowa zakładu, zakup nowych maszyn i wprowadzenie nowych technologii skłoniło zarządzających fabryką do zabezpieczenia jej również pod względem ochrony przeciwpożarowej. W listopadzie 1886 r., została utworzona fabryczna przyzakładowa ochotnicza straż pożarna Cementowni Portland. Powstanie straży ogniowej, wymusiło opracowanie i zatwierdzenie regulaminów pożarnych i zasad kontroli tj. zabezpieczenia przeciwpożarowego, jak również konserwacji, organizacji pracy i użytkowania posiadanych narzędzi i sprzętów pożarniczych. Na przełomie dwóch wieków XIX i XX , marzeniem każdej straży pożarnej było zakupić i użytkować nowoczesny sprzęt gaśniczy, na który to składały się m. in. sikawki przenośne i kołowe. Ponieważ Fabryka Portland, była dobrze prosperującym zakładem, to w związku z tym, stać ją było, by zamówić tabor strażacki w jednej z największej firm pożarniczej w Europie, znanej jako Wm. Knaust. Fabryka pojazdów silnikowych i maszyn hydraulicznych mechanika Heinricha L. Fricke, została założona w 1822 r. w Leopoldstadt , (obecnie dzielnica Wiednia), w oficjalnej nazwie, jako: Cesarsko- Królewska Uprzywilejowana Fabryka Sprzętu Strażackiego i Hydraulicznego. Po śmierci Heinricha Fricke, właścicielem firmy został jego siostrzeniec - Wilhelm Knaust. Firma działała do 1938 r. W 1899 r., realizując zamówienie na dostawę sikawki konnej dla Szczakowej, oznaczyła swój wyrób nr patentowym: 24588, a jego mechanizm zakładał jednoczesne pobieranie wody ze skrzyni sikawki, jak i z węża ssawnego.

 

 

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

20 maja 2022
Świadectwem przeszłości są nasze wspomnienia, fotografie, dokumenty oraz wszystko to, co rozumiemy dziś jako dziedzictwo kultury i architektury. Od kilku
17 maja 2022
„W ubiegłym tygodniu znaleziono na polach mogilskich trupa kobiety. Śledztwo policyjne wykazało, że zabitą była niejaka Leontyna Rattnerowa, zaś mordercą
14 maja 2022
Drodzy Czytelnicy Historypoż, Eksponat Poż w epidemii, to tytuł blogowej wystawy. Jest to pierwsza tego typu prezentacja w wirtualnej rzeczywistości,

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

Kreowanie i zarządzanie wizerunkiem eksponatu muzealnego – studium wykonalności

Muzea na całym świecie prezentują swoje eksponaty i muzealia w sposób nienarażający ich na utratę, gdyż stanowią one dobro kultury i sztuki wpisujące się w program ochrony dziedzictwa narodowego. Prezentacja, o której tu mowa przy użyciu odpowiednich środków przekazu zgodnych z ogólnie przyjętymi zasadami wystawiennictwa, za każdym razem ma na celu upublicznienie określonego obiektu lub jego zespołu. Zgodnie z opracowanym scenariuszem i aranżacją, wystawienie na widok publiczny, odbywa się za pomocą kreacji i wizerunku prawnie określonego dla tegoż obiektu. W stałości i czasowości wystaw ów wizerunek może w dowolny sposób stanowić zmienną w jego symbolicznym i rzeczywistym rozumieniu, w zależności od jego przeznaczenia, wykorzystania i celu.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

 

Kreacja eksponatu muzealnego – zarys ogólny

 

Muzea dawne, i teraźniejsze to instytucje które niestety nigdy nie będą wstanie stworzyć takich kreacji dla swoich kolekcji, które w stu procentach zbliżyłoby je do ich środowiska naturalnego.[1] Powodem, dla którego nie sposób jest to uczynić jest ich instytucjonalność, ponadindywidualność, holistyczność oraz, to że statutowo zobowiązały się one gromadzić artefakty z przeszłości, przechowywać je w jednym miejscu jako wspólną rzecz publiczną i zabezpieczyć na kolejne pokolenia. Idąc za przykładem - rzeczą trudną byłoby w warunkach rzeczywistych równych środowisku naturalnemu udostępniać ogółowi pojedyncze dzieła sztuki z kolekcji np. narodowego malarstwa i rzeźby, które niegdyś przypisane były wyłącznie do wystroju i wyposażenia kościołów, zamków, pałaców i dworów.

 

Na chwilę obecną to tylko ograniczona dziś typologia muzeów i tematyka zbiorów kolekcjonerskich może jedynie skłaniać do szerszych refleksji nad kreacją i wartością udostępnienia. Muzea z kategorii np. technika, archeologia i urbanistyka, a także z typologii muzeum skansenowskiego, poddają się tej misji i umożliwiają w większym lub mniejszym stopniu umiejscowienie danego eksponatu w jego środowisku naturalnym, gdzie ów eksponat może być namacalny, i którym co istotne - można zarządzać w sposób marketingowy.[2]

 

23 kwietnia 2021

AKTUALNOŚCI

Studium wykonalności kreacji muzealnej na podstawie porównania i połączenia dwóch fotografii.

Narracja historyczna i współczesna.

Sikawka wraz z zaprzęgiem i wyposażeniem w środowisku naturalnym. W tle stara fotografia z 1903 r. przedstawiająca strażaków Fabrycznej Ochotniczej Straży Pożarnej Cementowni Szczakowa posiadających niegdyś na wyposażeniu ww. tabor. Zb. CMP.

Dom straży pożarnej, gdzie odbywa się rozdanie jałmużny w postaci rzeczy i amatorskie przedstawienia w wiosce aleksandrowskiej". (Opis polskiego etnografa Bronisława Piłsudskiego sporządzony w języku rosyjskim). Miasto: Aleksandrowsk Sachaliński, Sachalin. Kraj: Rosja. Domena publiczna: http://pauart.pl/app/artwork?id=BZS_RKPS_2799_k_4_c

Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie. Numer inwentarza: BZS.RKPS.2799.k.4/c.

 

 


 

Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży


 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej