Copyright 2022. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Redakcja Historypoż poszukuje informacji na temat zakładowej straży pożarnej nieistniejącej już Elektrowni I w Jaworznie na Górnym Śląsku.

Domy aukcyjne także chętnie wystawiają na sprzedaż co jakiś czas pojedyncze rzemiosło sygnowane nazwiskiem M. JARRA. Do znaków znanych na rynku antykwarycznym i kolekcjonerskim należą również punce: M. JARRA TM, nast. MZ, a także M.J. T.M. w obrysie prostokąta. Przed 1900 rokiem sygnowano: JAKUBOWSKI et JARRA.

 

Zniecierpliwiony czytelnik pewnie teraz zastanawia się nad tym, gdzie w tej historii odnaleźć i tę dotyczącą sprzętu strażackiego, pasów parcianych, sikawek, hełmów i hydronetek?

 

Od procesu platerowania po odlewnictwo sprzętu gaśniczego. Jak to możliwe? A jednak! Pamiętajmy, że co prawda pierwsze firmy pożarnicze zrodziły się z rzemieślniczych manufaktur zrzeszających głównie ludwisarzy, kotlarzy i ślusarzy, ale z drugiej zaś strony miejmy świadomość również i tego, że wiedza na ten temat jest dosyć ogólnikowa. Nauka o metalach jest dziedziną szerszą obejmującą różne dziedziny, procesy, technologie i umiejętności.

 

Tak więc w 1928 roku firma Marcina Jarry zarządzana już przez jego synów, zapewne by utrzymać się na rynku produkcji i sprzedaży zmieniła nazwę na Fabryka Wyrobów Metalowych i Srebrnych i od tamtej pory zaczęła również produkować sprzęt strażacki.[4] Niebywałe, ale i śmiałe to posunięcie zważywszy, że i na rynku firm pożarniczych panowała także silna konkurencja.

 

Pożarniczy zabytek z Kościeliska

 

Sikawka z OSP Kościelisko jest pompą dwucylindrową, przenośną na podstawie drewnianej, sygnowaną na odlewie fragmentu mechanizmu : M. Jarra Kraków. Cechowanie nie posiada układu graficznego. W mechanizmie sikawkowym dominuje szeroki powietrznik, który nieco różni się od innych pomp z tego okresu i ich producentów. Dotyczy to również masywnego korpusu jak również jego znacznej odległości do wydłużonej i szerokiej podstawy powietrznika. Przede wszystkim ta owa część wydłużona (pionowa) stanowi również nietypowe rozwiązanie i wraz z powietrznikiem daje wrażenie monumentalności całego obiektu. Z kolei lekko odchylone mosiężne cylindry oraz żeliwna dźwignia połączona z ramą – typowe jak u większości przenośnych pomp strażackich. Ciężka podstawa, na którą również należy zwrócić uwagę zbudowana jest z drewna. Podkute płozy na całej długości pomostu (podstawy) zakończone są czterema metalowymi uchwytami dla potrzymania stabilności na nierównym podłożu. Na podstawie zamontowana jest oryginalna skrzynka narzędziowa. Niekiedy zamiast skrzynki montowano metalowe zwijadło, a także umieszczano dodatkowe uzbrojenie w postaci m.in. gumowego węża ssawnego z półłącznikiem śrubowym i smokiem mosiężnym, węża tłocznego z łącznikami, jedną lub dwiema prądownicami i rozdzielaczem.

 

Ten ruchomy zabytek techniki został wyprodukowany prawdopodobnie na przełomie lat 1928-1930. Obiekt został poddany konserwacji i renowacji zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami. Uwagę przykuwa zachowana na obiekcie funkcja estetyki, która przy każdych czynnościach renowacyjnych na tego typu obiektach powinna odgrywać dużą rolę. Dzięki spełnionej funkcji estetyzującej stare obiekty techniki pożarniczej nabywają oprócz wartości historycznej, naukowej i kulturowej także wartość plastyczną i artystyczną. Zaprezentowane w miejscu, z którego się wywodzą jeszcze bardziej podkreślają rolę dziedzictwa poprzemysłowego i dawnej techniki inżynieryjnej.

 

Literatura:

 

[1] J. Duda, Dawne zakłady rzemieślnicze i przemysłowe Krakowa, wyd. Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie, Kraków 2000.

[2] Skorowidz Polskich Firm w Krakowie. Handel, przemysł, rękodzieło, wolne zawody, wyd. Kupiec Polski, Kraków bez podania roku wyd.

[3] Kurier Lwowski nr 271 z 30 września 1897 r.

[4] D. Janakiewicz Renowacja starych sikawek, Strażak, nr 11/2017.

 


[1] Kościelisko – wieś podhalańska w Polsce w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, siedziba gminy Kościelisko. Za: Wikipedia.

[2] Dotyczy nazwy własnej. W I poł. XX w. dużo firm w nazwie przedsiębiorstwa lub reklamach definiowało swoje przedsięwzięcia określeniem „pierwsza”. Nie oznaczało to bynajmniej, że przed nią nie było innych firm działających w tym zakresie lecz chodziło tutaj o wprowadzenie zabiegów marketingowych i podkreślenie rangi w marce produktu.

[3] Zob. Kurier Lwowski nr 271 z 30 września 1897 r. s. 4. Filię należy najprawdopodobniej rozumieć jako sklep.

[4] Por. asortyment za: Skorowidz Polskich Firm w Krakowie. Handel, przemysł, rękodzieło, wolne zawody, wyd. Kupiec Polski, Kraków bez podania roku wyd. (Odlewy i stopy metalowe — Narzędzia i armatury pożarnicze — Wyroby brązownicze — armatura i galanteria metalowa, galwanizacja).

 

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

03 lutego 2023
We Lwowie w dniach 31 października  i 1 listopada 1875 r.  odbył się I Krajowy Zjazd Strażacki. Na fotografii pamiątkowa
28 stycznia 2023
To trzeci post blogowy z cyklu  true crime, który treścią nawiązuje do zajawek: „Strażak morduje wystrzałem z rewolweru” i „Strażak
26 stycznia 2023
Na archiwalnej fotografii - żołnierze z reprezentacyjnego pododdziału  kawalerii WP obsługujący pompę strażacką podczas ćwiczeń z ochrony przeciwpożarowej. Autor dokumentu: