Copyright 2021. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

 

 

Dzisiaj, lasy w naszym kraju stanowią 9143,6 tysięcy ha, zajmują zatem jedną trzecią powierzchni całej Polski i są integralną częścią krajobrazu. Niestety każdego roku, w okresach wiosenno – letnich narażone są na niebezpieczeństwo pożarowe, spowodowane warunkami klimatycznymi lub nieostrożnością i głupotą człowieka. To już 25 lat temu, jak doszło do najtragiczniejszego pożaru leśnego w dziejach powojennej Polski. Na pograniczu dawnych województw: katowickiego i opolskiego, pomiędzy Gliwicami, Kędzierzynem, a Rybnikiem, w sierpniu 1992 r., płomienie ognia objęły ok. 50 tys. ha kompleksu leśnego. Na drzewostan składało się ponad 85% drzew iglastych (sosna, świerk), pozostałą powierzchnię zajmowały gatunki drzew liściastych, głównie dębów, buków i brzozy opanowanych przez dzikie trawy, głownie przez trzcinnik, turzycę i paprocie. 26 sierpnia 1992 r., tragiczną akcją „Rudy” zakończono 40 letni spór, o poprawę i budowę właściwego systemu ochrony przeciwpożarowej w polskich lasach, gdzie stale brakowało pieniędzy na rozwój i realizację tych wszystkich założeń, o których pisano i mówiono już dziesiątki lat temu.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

Artykuł został opublikowany w Przeglądzie Pożarniczym nr 1/2018 pt. Wieże obserwacyjne. Na HISTORYPOŻ pełna wersja artykułu.

 

Ochrona lasu przed pożarem w ramach budowy PAD

 

Zgodnie z zarządzeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z 15 grudnia z 1952 r. w sprawie rozmieszczenia liczebności oraz norm etatów osobowych i sprzętu straży pożarnych, w powiatowych komendach, powstała możliwość zatrudnienia zawodowych kierowców i pełnienia przez nich całodobowych dyżurów w systemie zmianowym, w przypadku pożaru i wyjazdu. W związku z powyższym, zaistniała również możliwość uruchomienia punktów alarmowo – informacyjnych, zwanych później punktami alarmowo – dyspozycyjnymi. Początkowo służba w punkach ograniczała się jedynie do przyjmowania meldunków o zaistniałym zagrożeniu pożarowym i przekazywania ich do wojewódzkich komend. Punkty alarmowo – dyspozycyjne uruchamiane były tylko przy zawodowych strażach pożarnych. Początkowo wyposażane były w podstawowy sprzęt jakim był telefon , radiostacja, mapa powiatu oraz pozostała dokumentacja operacyjna. Od 1954 r., kiedy Komenda Główna Straży Pożarnych przeszła pod zwierzchnictwo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych sytuacja nieco się zmieniła, pozwalając na lepszą organizację łączności i transportu PAD-ów.

 

Pod koniec lat 50. XX w., w Katowicach powstał pierwszy wojewódzki PAD. Wizytację z tego wydarzenia, transmitowała nowo utworzona Telewizja Katowice, pod redakcją Gwidona Gaja, a wizytowali m. in. ówczesny wiceminister z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Stefan Antosiewicz i płk. poż. Wł. Pilawski.

 

Stworzenie na terenie całej Polski, kolejnych punktów alarmowo – dyspozycyjnych, miało za zadanie opracować szereg instrukcji stworzenia ogólnopolskiego systemu ochrony przeciwpożarowej działającego przede wszystkim w Lasach Państwowych, przy współpracy z ochotniczymi i zawodowymi strażami pożarnymi, z udziałem wojska, milicji, leśników, harcerzy i Obrony Cywilnej Kraju. System zakładał szybką i bezpośrednią łączność z leśnikami, strażami pożarnym i pilotującymi kompleksy leśne samolotami. Czas jaki sobie wówczas wyznaczono, od momentu zaalarmowania o powstałym zagrożeniu, do chwili dojazdu i zgrupowania, liczony był od 50 minut do 1,5 godziny. Wszystkie jednostki biorące udział w akcji, miały posiadać aktualne mapy terenów leśnych. System przewidywał również budowę dróg leśnych i zakup specjalistycznego sprzętu m. in. samochodów terenowych i gaśniczych wraz z pługami przydatnych do budowy pasów zaporowych.

 

Współcześnie, punkty alarmowo – dyspozycyjne nadal istnieją i dzielą się na: regionalne, rejonowe i podstawowe. Regionalny PAD mieści się w biurze Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Jest to odrębne pomieszczenie wyposażone w odpowiedni sprzęt techniczny, w tym lotniczy. Do zadań punktu należy przede wszystkim nadzór nad prawidłowym funkcjonowaniem systemu obserwacyjno – alarmowego RDLP. Punkt ma obowiązek współpracowania z wojewódzkimi stanowiskami koordynacji ratownictwa Państwowej Straży Pożarnej.

 

Wieże obserwacji naziemnej systemu PAD

 

W skład systemu PAD – po dzień dzisiejszy wchodzą specyficzne budowle, gospodarki leśnej, tj. wieże obserwacyjne tzw. dostrzegalnie przeciwpożarowe, które chyba najczęściej pod względem konstrukcji porównywane są do latarni morskich. W polskim prawodawstwie zostały one sklasyfikowane jako stałe punkty obserwacji naziemnej, usytuowane na w/w obiektach lub wzniesieniach, pozwalające na prowadzenie obserwacji w promieniu co najmniej 10 km. Według statystyk przeprowadzonych w połowie lat 2000., w całej Polsce odnotowano ponad sześćset wież obserwacyjnych, z czego najwyższa ma blisko 70 m wysokości. Do stałych sieci obserwacji naziemnej zaliczane były i są nie tylko wieże widokowe, telewizyjne, ale również zastępcze punkty wolnostojącej budowli do których m. in. zaliczano wieże kościelne, zamkowe, wieże ciśnień i inne, adaptowane na potrzeby ochrony przeciwpożarowej w celu szybkiego wykrycia pożaru i alarmowania. Najczęściej wyposażone są w: podstawowe środki łączności, w tym urządzenia umożliwiające wykrycie pożaru i ustalenie ewentualnych przyczyn, książkę meldunków oraz instrukcję postępowania w czasie obserwacji i dostrzeżenia pożaru.

 

Zamek Myśliwski – Wieża Odyniec jako punkt obserwacji naziemnej II poł. XX w.

 

Obiekty zabytkowe, historyczne o konstrukcji drewnianej lub murowanej, z zastosowaniem różnych materiałów począwszy od kamienia, po cegłę ceramiczną, spotkać można w lasach całej Polski. Zatopione w krajobrazie leśnym, stanowią po dzień dzisiejszy przykład dawnej architektury regionalnej.

Wieża Odyniec i system PAD

18 sierpnia 2021

W Nadleśnictwie Milicz na Dolnym Śląsku (w Dolinie Baryczy), znajduje się obiekt murowany z parterem, piętrem i tarasem oraz przylegającą do całości wieżą rycerską w części szczytowej zadaszoną drewnianą myśliwską amboną (czatownicą). Budynek ten, znajdujący się pod opieką nadleśnictwa to tzw. Zamek Myśliwski zwany również Wieżą Odyniec. Wieża służąc niegdyś myśliwym, zbudowana została w 1850 r. przez Heinricha Rudolfa von Salischa z Postolina. Po II wojnie światowej, aż do lat 70. XX w., ta XIX wieczna neogotycka, 25 metrowa budowla, pełniła funkcję punktu obserwacyjnego w systemie ochrony przeciwpożarowej tamtejszego lasu. Wewnątrz jednej z kilku sali zapewne znajdował się stół, krzesło, piec kominkowi, prawdopodobnie łóżko polowe, apteczka pierwszej pomocy, sprzęt łączności, lornetka, zegarek, kompas, książeczka meldunkowa, książeczka zmiany służby i patrolu, mapa obserwowanego terenu, jak również aktualna dla tego obiektu instrukcja. Niestety w archiwum Nadleśnictwa Milicz nie ma już po niej śladu. Prawdopodobnie był to kilkunastostronicowy maszynopis z danymi wieży jako punktu obserwacyjnego.

 

Literatura:

 

[1] Zarządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z 15 grudnia 1952 r. w sprawie rozmieszczenia liczebności oraz norm etatów osobowych i sprzętu straży pożarnych.

[2] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów. (Dz. U. nr 58, poz. 405.

[3] Instrukcja Ochrony Przeciwpożarowej Lasu, wyd. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, pod red. Małgorzaty Haze, Warszawa 2012 r., s. 27.

[4] St. Komorowski „45 lat pracy – wspomnienia”, maszynopis, s. 8. Archiwalia muzealne CMP.

[5] Red. A. Halicka „Budownictwo na obszarach wiejskich. Nauka, praktyka, perspektywy [w:] G. Trzciński: „Budownictwo leśne jako element lokalnej infrastruktury budowlanej”, wyd. Politechnika Lubelska, Lublin 2013 r., s. 77-80.

[6] W. Ranoszek „Gmina Krośnice – przewodnik turystyczny”, wyd. Gmina Krośnice, Krośnice 2015 r., s. 57.

[7] Przegląd Pożarniczy nr 3 z 1971 r., s. 18-19.

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

20 maja 2022
Świadectwem przeszłości są nasze wspomnienia, fotografie, dokumenty oraz wszystko to, co rozumiemy dziś jako dziedzictwo kultury i architektury. Od kilku
17 maja 2022
„W ubiegłym tygodniu znaleziono na polach mogilskich trupa kobiety. Śledztwo policyjne wykazało, że zabitą była niejaka Leontyna Rattnerowa, zaś mordercą
14 maja 2022
Drodzy Czytelnicy Historypoż, Eksponat Poż w epidemii, to tytuł blogowej wystawy. Jest to pierwsza tego typu prezentacja w wirtualnej rzeczywistości,

Blog o historii ochrony przeciwpożarowej, s​​​​​​przętu gaśniczego i działalności straży


 

O PORTALU

NA SKRÓTY

Platforma edukacji w zakresie ochrony ruchomych zabytków techniki pożarniczej i opieki nad tymi zabytkami.

historia ochrony przeciwpożarowej
historia straży pożarnej
dawny sprzęt techniki pożarniczej