Copyright 2022. HISTORYPOŻ&MUZEOPOŻ. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

 

Redakcja Historypoż poszukuje informacji na temat zakładowej straży pożarnej nieistniejącej już Elektrowni I w Jaworznie na Górnym Śląsku.

W maju 1921 roku  w wyniku  zaciekłych walk o Górny Śląsk, a także na cześć  polskiego narodowego przywódcy Wojciecha Korfantego stojącego na czele III powstania śląskiego,  zbudowano dla obrony i rozpoznania  improwizowany i  opancerzony pojazd  mechaniczny ważący ok. 6,5 tony. Łącznie  w tym samym czasie, zbudowano  6 podobnych do siebie  prototypów. Ich nadmierny ciężar często przekraczający wytrzymałość podwozia powodował liczne awarie, ale to i tak nie zmienia faktu, że stanowiły one część składową powstańczych sił pancernych.

 

Za pomysłodawcę ich budowy uważa się dzisiaj urodzonego w Zabrzu oficera Polskiej Marynarki Wojennej Roberta Oszeka, który  wówczas był w trakcie tworzenia oddziału szturmowo –zmotoryzowanego, do którego weszło 67 marynarzy z niecierpliwością oczekujących na bunt w katowickiej  hucie „Baildon”. Wspomniany zakład metalurgiczny zarządzany przez Niemców,  był jednym z czołowych producentów stali na Górnym Śląsku. W II powstaniu działaczom niepodległościowym z Wełnowca -  Bogucic udało się częściowo przejąć go, a 1921 roku całkowicie odbito go z rąk Niemców. Zarekwirowano wówczas m.in. samochody ciężarowe i płyty stalowe. Walcowana blacha stalowa o grubości od  5 do 10 mm okazała się idealnym materiałem służącym do  opancerzenia i zabezpieczenia pojazdów kołowych.

 

Na miejsce budowy „Korfantego” i pozostałych wozów wybrano zabudowania zrujnowanej po Wielkiej Wojnie  huty „Katarzyna” i „Odlewni Stali Woźniak – Małgorzata i synowie”. Oba kompleksy fabryczne znajdowały się w Sosnowcu – głównym ośrodku  pomocy, gdzie działał tzw. Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej ds. Śląska i pomocy powstańcom. W odlewni Woźniaków byli pracownicy wydziału remontowego  huty „Baildon” wraz z inż. Woźniakiem w ciągu zaledwie trzech dni dokonali zabudowy metalowego pancerza  pojazdu „Korfanty” uzbroiwszy go  w kilka  karabinów maszynowych typu  MG08/15. W tej samej odlewni zbudowano jeszcze wóz o nazwie „Woźniak-Walerus”.

 

Konstrukcje pierwszych samochodów pancernych na początku XX wieku budowane były na podwoziach samochodów ciężarowych tj. wojskowych lub cywilnych. Ponieważ jeszcze na początku XX wieku,  przemysł na Górnym Śląsku był w rękach niemieckich, to całkiem prawdopodobne jest to, że powstańcy zbudowali „Korfantego”  na podwoziu  pierwotnej części konstrukcyjnej samochodu marki Magirus.„Korfanty”  jak i inne samochodowe pancerne tego typu,  miały za zadanie chronić przed pociskami karabinowymi i odłamkami. W czasie użytkowania podlegał Naczelnej Komendzie Wojsk Powstańczych. Załoga kierująca „Korfantym pełniła m.in. nocne patrole  na odcinku walk, które odbywały się  w rejonie Kędzierzyna  w ramach tzw. Grupy Północ,  jak również  w starciach zbrojnych w rejonie Góry św. Anny, pod Kępną i Lichynią.Opozycyjny „Korfanty” postrzegany jest dzisiaj jako dzieło zaangażowania i  manifestacji oraz  obrony tych wszystkich  śląskich powstańców, którzy walczyli z nadzieją o wolność, a także społeczne przywiązanie do gwary i ziemi spornego pogranicza. Lata 1919-1921  stały się bowiem  dla tego obszaru  ustawiczną walką o rząd dusz, o  świadomość narodową i państwową Polaków – Górnoślązaków.  

 

Literatura:

[1] Encyklopedia Powstań Śląskich, wyd. Instytutu Śląskiego w Opolu, Opole 1982.

 

 

 

PRZEJDŹ DO INNYCH ARTYKUŁÓW

28 stycznia 2023
To trzeci post blogowy z cyklu  true crime, który treścią nawiązuje do zajawek: „Strażak morduje wystrzałem z rewolweru” i „Strażak
26 stycznia 2023
Na archiwalnej fotografii - żołnierze z reprezentacyjnego pododdziału  kawalerii WP obsługujący pompę strażacką podczas ćwiczeń z ochrony przeciwpożarowej. Autor dokumentu:
24 stycznia 2023
— Wzywamy wszystkich do zabezpieczenia przed pożarami obiektów gospodarczych, a zapomnieliśmy o swojej strażnicy.  Rysunek humorystyczny aut. B. Wichrowskiego opublikowany

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

HISTORYPOŻ & MUZEOPOŻ

Powstańcza replika z miejsca POŻ

 

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach, to instytucja, której misją jest gromadzić i zabezpieczać muzealia z dziedziny ochrony przeciwpożarowej, sprzętu gaśniczo-ratunkowego i historii straży pożarnych. Edukacja  w zakresie dawnej techniki pożarniczej, która jest częścią industrialnego dziedzictwa kulturowego, a także  narodową intencją ochrony tego dorobku  jest bardzo ważna. Należy także  podkreślić, że kształcenie z tej dziedziny nie ogranicza  bynajmniej w żaden sposób innych podejmowanych działań w zakresie upowszechniania i popularyzowania wiedzy dotyczących różnych wydarzeń historycznych i kulturowych w ich szerszym spektrum.

 

Przykładem tego w 2019 roku  było ukończenie budowy repliki bojowego wozu powstańczego znanego z przeszłości Górnego Śląska jako „Korfanty”. Rekonstrukcja obiektu jako tzw. przykład „żywej historii” -  oparta w zasadzie na symbolicznej i artystycznej wizji wzbogaciła wizualnie trzy wystawy czasowe pt.:  „Strażacka Niepodległa”, które tworzone  były od roku 2018 w  ramach trzyletnich obchodów 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości, a w szczególności do merytoryki krwawiących granic z 1919 roku tj. odnoszącej się  do  konfliktów zbrojnych , które toczyły się pomiędzy Polakami, a Niemcami w latach  1919-1921.

 

Danuta Janakiewicz-Oleksy

Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach

 

 

 

14 marca 2022

AKTUALNOŚCI